BETONARME YAPILAR İÇİN YENİ DEPREM ŞİDDET SKALASI

Prof.Dr.Uğur KAYNAK*


 

ÖZET: Şiddet Skalası olarak önce MERCALLI , Sonra MERCALLI-SIEBERG ve daha sonra MEDVEDEV-SPONHAUER-KARNIK (MSK)… gibi skalalar 20.inci Yüzyılda geçerli olmuştur. Kısa sürede bu kadar hızlı gelişmenin nedeni, şartların ve gereksinimlerin hızlı değişimidir. Artık MSK Skalası da Türkiyedeki yapı ve zemin özelliklerini karşılayamamaktadır. Bu durumda kolon kısalması yapmadan tabliyeden kesen betonarme yapı gibi ülkemize özgü yapıların, nasıl hasar gördüğünün yeniden belirlenmesi için bir Skala düzenlenmesi gereği yerine getirilmiştir. Ancak bu kez yeni skala, “insanlar uykudan uyanır” gibi tartışılabilir kriterlere değil, aşağıda verildiği biçimde somut tanımlamalara dayandırılmıştır.

 

BETONARME KARKAS YAPILAR İÇİN DEPREM ŞİDDET SKALASI

Uğur KAYNAK - 30.08.1999

 
Derece
Figür
Tanım
H
A
F
İ
F

H
A
S
A
R
Kolon – dolgu duvar  ve  kiriş – dolgu duvar ek yeri çatlağı
II
(Yukarıdakine ek olarak) Diyagonal sıva çatlağı
III
(Yukarıdakilere ek olarak) Bant pencere ve normal pencere aralarındaki dolgu duvarda çapraz sıva çatlağı, kapalı çapraz germe çatlağı ve sıva döküntüsü
IV
(Yukarıdakilere ek olarak) Penceresiz dolgu duvarda kapalı çapraz germe çatlakları
O
R
T
A

H
A
S
A
R
V
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon–kiriş ek yerleri gönyeden sapmadan, plastik zemin üzerinde yapının rijit olarak düşeyden az miktarda sapması. Dolgu duvarlarda açık çapraz germe çatlakları
VI 
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon–kiriş ek yerlerinde kompresyon ezikleri ve dilatasyon çatlakları olsa da yapının kendi düşeyine elastik olarak geri gelmesi. Dolgu duvarlarda kısmen devrilmeler. Kolon-tabliye ek yerlerinin yakınlarında yatay derz yeri çatlakları
A
Ğ
I
R

H
A
S
A
R
VII
(Yukarıdakilere ek olarak) kolon kabuk katlaması, pas payı dökülmesi, dolgu duvarlarda tamamen devrilmeler. Yapının kendi düşeyine geri dönememesi veya plastik yatay öteleme dolayıs ile yapının düşeyden sapması. Gönyeden sapma
VIII
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon ve kirişlerde diyagonal çatlaklar ve faylanmalar. Betonarme çerçevenin plastik yatay öteleme dolayısı ile yapının düşeyden sapması
IX
(Yukarıdakilere ek olarak) Düşey donatıların dışa kıvrılması, etriyelerin açılması ve kolon boyu kısalması. Taban kesme kuvvetinin etkisi ile zemin kat ve üzerindeki bir–iki katın simetrik veya asimetrik kırılması, veya kollaps veya zemin sıvılaşması nedeni İle bir iki katın zemine gömülmesi
Y
I
K
I
M
 
X
(Yukarıdakilerin önemi kalmaksızın) Kolon–taban bağlantılarının ve kolon–tavan bağlantılarının tamamının kırılması sonucunda yapının kendi izdüşümünden saparak göçmesi (Bu durumda kat kirişleri merdiven gibi görüntü verir.) Veya yapının gevrek kırılma ile kendi düşeyinde çökmesi . (Kolonlar dinamitlenmiş gibi olur.) (Latis Göçertilmesi)

 Not:

  • Beldenin En Ağır Hasarlı Yapılarına Uygulanır
  • Skala Hasar Tesbiti İçin de Kullanılabilir
Yukarıda verilen skala için, donatıları korozyonlu yapılardan yararlanılamaz.

Yukarıdaki şartlar, ağırlık merkezi ile simetri ekseni çakışan yapılarda doğrudan geçerlidir.

“Simetri derecesi Düşük” ve “Proje şartları Deprem Yönetmeliğine Aykırı” yapılar için ise aşağıda verilen kriterlerin birinin veya birkaçının varlığı durumunda, yukarıda tesbit edilen yerel şiddet derecesi bir derece azaltılır.

İkinci Mertebe Skala Azaltıcı Etkiler.(Bir Derece)

a. Temel krokisi “L” , “T”, “H” ve “U” şeklinde olan veya bir arsanın rastgele biçimine uydurulan yapılar.

b. Bitişik nizamda, yapı tokuşmasına (çekiçleme etkisine) maruz kalan yapılar.

c. Bitişik nizamda, iki farklı yönde tokuşmaya (çekiçleme etkisine) maruz kalan köşe yapılar.

d. Asimetrik bodrumlu ve temelinde kot farkı (basamak) olan yapılar.

e. Kolonda; Schmidt Çekici, Martez Sklerometresi, Franck Çekici, Einbeck Sarkacı vs. ile ezme, çizme veya zımbalama yapıldığında, ya da taşıyıcı olmayan elemanlardan karot numunesi alındığında normalin altında sertlik veya beton dayanımı veren yapılar.

f. Yetersiz yatay veya düşey donatı ve kural dışı etriye uygulanmış yapılar.

g. Simetrik olsa bile, konsol kirişleri veya tabliye üzerine bindirilmiş ağır çıkma veya şahn-ı şen varlığı.

h. Asimetrik ve / veya tek tarafa uygulanmış ağır balkon.

i. Sağlam (sert) zemin üzerinde sert (rijit) yapı ya da yumuşak (plastik) zemin üzerinde esnek (düktil) yapı gibi…